هواشناسی
پرواز با پاراگلايدر نوعي شناور شدن در هواست در اينصورت بايد خلبانان پاراگلايدر شناخت كافي در مورد حركت هوا و انواع ابرها داشته باشند در اين بخش سعي شده به طور خلاصه به تشريح اشكال مختلف ابرها بپردازيم . بديهي است اين مختصر جهت آشنايي كامل با انواع ابرها و بطور كلي هواشناسي كافي نيست و مطالعه كافي و شركت در كلاسهاي هواشناسي با حضور اساتيد مجرب را مي طلبد .
به طور كلي و مختصر انواع مختلف ابرها را به شرح زير ميتوان بيان كرد :
-1 ابرهاي سيروس(Cirrus )
اين ابرها از مرتفعترين ابرها بوده واغلب به صورت پرمانند و سفيد رنگ و شفاف (ملو از بلورهاي يخ) در آسمان ديده ميشوند. اين ابرها بعضاً به صورت دستههاي منظم جدا از هم، در آسمان ديده ميشوند در اين صورت موسوم به سيروسهاي هواي خوب بوده و اگر توأم با ابرهاي سيرواستراتوس و آلتواستراتوس گردند. معمولاً علامت هواي بد ميباشند.
-2 سيرو استراتوس(Cirrostratus) :
اين ابرها را ميتوان سيروسهاي نازك تور مانندي دانست كه از ابرهاي كوچك سفيد و به هم فشرده به شكل گوله پشمي شكيل يافتهاند و به علت شفافيت خورشيد و ماه و ستارگان از پشت آنها قابل رويت بوده و اغلب هالهاي دور خورشيد و ماه تشكيل ميدهند. اين هاله نتيجه شكست نور بوسيله بلورهاي يخ معلق در هوا است ظهور اين ابرها، علامت نزديك شدن هواي طوفاني بوده و به همين لحاظ، اين ابرها را ميتوان پيش از فرا رسيدن هواي بد و يا حالتهاي طوفاني هوا، مشاهده نمود.
-3 سيرو كومولوس( Cirrocumulus)
اين ابرها اغلب از توسعه ابرهاي سيرو استراتوس حاصل شده و بدون سايه ميباشند و غالباً به جاي خورشيد و ماه هالهاي در آسمان بوجود ميآورند. ساختمان آنها اغلب متشكل از قطعات سفيد رنگ بوده و معمولاً پيش از ابرهاي سيروس در آسمان ظاهر ميشوند. ظهور آنها در آسمان، مقدمه فرا رسيدن هواي ابري و طوفاني است.
-4 آلتو استراتوس (Altostratus)
اين ابرها به صورت لايههاي يكنواخت و متحدالشكل خاكستري يا متمايل به آبي به صورت تركيبي از الياف، آسمان را ميپوشانند.
به علت قشر ظريف اين ابرها تشخيص موقعيت خورشيد از پشت آنها امكانپذير است معمولاً پس از پيدايش ابرهاي آلتو استراتوس، ريزيشهاي جوي در سطح وسيعي به طور مدام شروع ميگردد
-5 آلتوكومولوس (Altocumulus)
اين ابرها شامل لايهها و يا تكههاي بزرگ گوي مانندي از قطرات زير آب بوده كه معمولاً بصورت شيار و يا امواج نسبتاً منظمي مشاهده ميگردد. جريان عمودي هوا در لايهاي كه بوسيله اين ابرها پوشيده شده، سبب رشد سريع قابل ملاحظهايي در جهت عمودي در اين ابر ميگردد به همين سبب، اين ابرها اغلب در بالاي قلل كوهها و يا در فوق جريانات عمودي مشاهده ميگردند . اين ابر اغلب شكل عدسي دارند . پديدار شدن اين ابرها در آسمان بيانگر شرايط بد هوا و ايجاد رعد و برق ميباشد.
-6 استراتوس (Stratus)
نوع اصلي اين ابر لايهاي يكدست و شبيه مه ميباشد . و معمولاً به صورت توده متراكمي از بخار آب كه قطر آن در همهجا يكسان است، مشاهده ميگردد. ارتفاع اين ابر از سطح زمين بسيار كم است بارندگي در اين ابرها در حرارتهاي فوق صفر درجه سانتيگراد بصورت ريزدانه ميباشد.
-7 استراتوكومولوس (Stratucumulus)
اين ابرها داراي رنگي تيره و يا سفيد متمايل به خاكستري بوده معمولاً بصورت دسته يا خطوط و يا تودههاي كروي مانند بزرگ و امواج كروي از ابرهاي خاكستري با فواصل و شكافهاي روشن تشكيل ميگردد. اين ابرها اغلب بيشتر آسمان را پوشانده و بارندگي آن بصورت ريزدانه بود. و در نتيجه فاقد شرايط بارندگيهاي رگباري است.
-8 نيمبواستراتوس (Nimbostratus)
اين ابرها متراكم و فاقد شكل معيني بوده و تمام آسمان را بهطور نامنظم ميپوشانند بارندگيهاي حاصل از اين ابرها اغلب مداومند.
-9 كومولوس: (Cumulus)
اين ابرها اغلب ساختمان گل كلمي داشته و سطح بالاي آن حالت گنبدي دارد و متشكل از قطعات كوچك ابرهاي سفيد پنبهاي است كه معمولاً صبحگاهان در امتداد ارتفاعات تشكيل ميگردند و داراي حالت جوشش (در اثر صعود هواي مرطوب) هستند . قطعات پراكنده اين ابرها تقريباً داراي ارتفاع يكسان و معرف به كومولوسهاي هواي خوب ميباشند.
-10 كومولونيمبوس (Cumulonimbus) (CB3)
اين ابر كه با نام تاورين سي بي معروف است، ابري است باران زا و بزرگ با قله هايي فوق العاده تماشايي .غلظت اين ابر به مانند غلظت يك عسل غليظ است بنابراين ابري است خطرناك براي هواپيماهاو وسایل پروازی . اين ابرها از تودههاي بزرگ و انبوه ابر كه به شكل برج عظيمي سر به آسمان كشيدهاند تشكيل ميگردند رنگ قسمت فوقاني در اين ابرها متمايل به آبي و سطح زيرين آب كاملاً تيره ميباشد . اين ابرها به نام ابرهاي رعدوبرق نيز معروفاند. و بارندگي آنها بصورت رگباري است. اغلب با يك جبهه سرد و فعال همراه بوده و يا در اثر ناپايداري محلي ايجاد ميشوند و در عرضهاي ميانه اغلب در اوايل بهار و پاييز مشاهده ميشوند.
ابر كومولونيمبوس كاپيتالوس (CB9)
اين ابر عظيم ترين ابر دنيا است به نام اسكاتر سي بي و كوهه رعد و برق معروف است.ابري فوق العاده عظيم الجثه كه به مانند يك ماشين الكتريكي فوق العاده پر قدرت از يك طرف رطوبت هوا را مي مكد و از طرفي ديگر ميليون ها ليتر آب را در هر ثانيه به زمين مي كوبد.
اين ابر كه غلظتش مانند يك عسل درون يخچال است مولد رعد و برق مي باشد. پس ابري است پر خطر اما زيبا.
mammatus of cumulonimbus
توده هوا
یک توده هوا عبارت است از حجم عظیمی از هوا که خصوصیات فیزیکی آن بویژه از نظر دما و رطوبت و آهنگ کاهش دما (Lapse rate) در سطح افقی برای صدها کیلومتر تقریبا همسان باشد.
تودههای هوا، خصوصیات اصلی خود را از سطحی که بر روی آن تشکیل میشوند، کسب میکنند. برای اینکه تودههای هوا شکل بگیرند لازم است هوا به مدت طولانی در یک منطقه ثابت باقی بماند، در نهایت گردش معمولی هوا موجب به حرکت در آمدن آنها می شود.
تودههای هوا معمولا در بعضی از نقاط دنیا بیشتر از سایر مکانها تشکیل می شوند به این مناطق سرچشمه
(Source region) گفته میشود.
تودههای هوا را با توجه به منشاء تشکیل آنها، طبقه بندی و نامگذاری میکنند و با توجه به منشاء، نشانههای معینی را برای آنها به کار میبرند.
جبهه هوا
زمانی که دو توده هوای با دمای مختلف، در مسیر حرکتشان به هم میرسند، حالت انتقال شدیدی (از لحاظ دما، فشار، رطوبت، باد و غیره) در مرز بین آنها بوجود میآید.
اگر یک نفر همراه با توده هوای گرم به سمت شمال حرکت کند، به تدریج و به طور یکنواخت با کاهش دما مواجه میشود؛ سپس با برخورد به یک توده هوای سرد، دما به طور ناگهانی و شدید افت میکند یعنی تغییرات آهسته و یکنواخت در محل برخورد با توده سرد، به تغییر ناگهانی و غیر مداوم تبدیل میشود. به این خاطر اصطلاح خط ناپیوستگی (Line Of Discontinuity) در مورد مرکز توده هوا به کاربرد، میشود. عبارت جبهه (Front) مترادف با خط ناپیوستگی است و امروزه به خوبی جانشین آن شده است. در واقع جبههها مرزهای بین تودههای هوا هستند. بر روی نقشههای هواشناسی جبههها را با یک خط نشان میدهند.
سطحی که دو توده هوای مجاور را از هم جدا میکند سطح جبهه (Frontal Surface) نامیده می شود.
انواع جبهه ها
جبهه های گرم (warm fronts)
"یک جبهه گرم، جبهه ای است که در طول آن، هوای گرم جانشین هوای سرد می شود. "در صورتیکه که جهت حرکت توده های هوا به طریقی باشد که هوای گرم به تدریج از روی سطح زمینی عبور کند که قبلاً در آن جا هوای سرد وجود داشته است، جبهه تشکیل شده، جبهه گرم خواهد بود.
بر روی نقشه های هواشناسی، جبهه گرم معمولاً به صورت نیم دایره های سیاه رنگ و در سمتی که جبهه به آن طرف حرکت می کند رسم می شود. بر روی نقشه های چاپی، جبهه گرم با خط پر رنگ و قرمزمشخص شود.حاصل شکل گیری جبهه گرم ایجاد پوشش نسبتاً ضخیم ابر بر روی سطح جبهه و در نزدیکی دنباله آن و بارندگی یکنواخت است.
جبهه های سرد (Cold fronts)
"در جبهه های سرد، هوای سرد جانشین هوای گرم می شود." تیغه های سیاه رنگ بر روی خطی که جبهه را نشان می دهد علامت جبهه سرد هستند و همیشه بر روی جهتی قرار داده می شوند که جبهه در آن مسیر حرکت می کنند.
بر روی نقشه های هواشناسی جبهه سرد با خط پررنگ آبی مشخص می شود. حاصل تشکیل جبهه سرد بوجود آمدن ابرهای کومولوس و کومولونیمبوس، همراه با بارندگی های رگباری است.
جبهه های ساکن (Stationary fronts)
فرض کنید دو توده هوای گرم و سرد توسط یک جبهه از هم جدا شده اند. آیا این جبهه گرم است یا سرد؟ جواب این است که تشخیص جبهه، به رفتار آن بستگی دارد. اگر جبهه در جهت هوای گرم جابه جا شود، جبهه سرد است و اگر در جهت هوای سرد جابه جا شود، جبهه گرم است. اما اگر توده های هوا در حرکت نباشند، جبهه به حالت سکون در می آید پس در واقع جبهه ساکن، جبهه ای است که در جهت افقی دارای حرکات بسیار کمی بوده و تقریباً اصطلاحی است که به مرز توده های هوای ساکن گفته می شود و بر روی نقشه های هواشناسی با ترکیبی از جبهه گرم و سرد نشان داده میشود.
جبهه های بند آمده (Occluded fronts)
جبهه بند آمده از ادغام جبهه های سرد و گرم تشکیل می شوند. اگر یک جبهه سرد از یک جبهه گرم پیشی گیرد، نتیجه کار یک جبهه بندآمده است. با نزدیک شده به جبهه بندآمده، سیستم ابر یا بارندگی حاصل از آن بسیار شبیه یک جبهه گرم است، زیرا تشکیل دنباله توده هوای گرم قبل از جبهه تغییری نکرده است. با گذر جبهه، ابرها و بارندگی متعاقب آن از نوع جبهه سرد خواهد بود.
در تقسیم بندی ابرها جمعا ۲۷ نوع ابر موجود است که از بین این ۲۷ نوع ٬ دو نوع آنها ابرهای CB (charley Brown) می باشند که خطرناک ترین ٬ عظیم ترین و در عین حال زیبا ترین ابرهای جهان می باشند .